Chiều 15/11/2025, tại Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương, buổi công chiếu bộ phim tài liệu “Người viết Quốc ca” đã diễn ra trong không khí trang trọng và đầy xúc cảm, đúng dịp kỷ niệm 102 năm ngày sinh nhạc sĩ Văn Cao. Bộ phim dài 115 phút do đạo diễn Đặng Linh thực hiện, biên kịch Đỗ Huyền Trang chấp bút, NSƯT Nguyễn Quang Tuấn đảm nhiệm nội dung và NSƯT Trịnh Quang Tùng chịu trách nhiệm sản xuất - là món quà tri ân dành cho người nghệ sĩ tài hoa, người đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử âm nhạc và văn hóa Việt Nam.

Nhạc sĩ Văn Cao.

Tâm huyết cho một hình tượng lớn

Bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại và tiết chế, “Người viết Quốc ca” lựa chọn cách kể chuyện dung dị nhưng giàu nội lực, tái hiện một cách chân thực cuộc đời và sự nghiệp của nhạc sĩ Văn Cao – người đã hiến trọn tài năng, tâm huyết và cả những khát vọng lớn lao cho nghệ thuật nước nhà. Những khuôn hình nhẹ nhàng mà thấm thía dẫn dắt người xem xuyên suốt hành trình sáng tạo đa diện, nơi âm nhạc, thơ ca và hội họa hòa quyện, thăng hoa trong một tâm hồn giàu yêu thương và lý tưởng.

Đạo diễn Đặng Linh chia sẻ về bộ phim.

Điểm nhấn của phim nằm ở những chia sẻ sâu sắc từ người thân, nghệ sĩ, đồng nghiệp từng hiểu rõ con người, tài năng và chiều sâu tư tưởng của Văn Cao như nhạc sĩ Doãn Nho, nhạc sĩ Đoàn Bổng, nhà lý luận Nguyễn Thị Minh Châu – Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam… Những lời kể của con trai, con gái cố nhạc sĩ, cùng câu chuyện của các nhạc sĩ, họa sĩ, nhà văn, ca sĩ đã mở ra những lát cắt trọn vẹn về tình yêu, hôn nhân, gia đình, tình bạn và những cộng sự từng đồng hành trong cuộc đời nghệ thuật của ông.

Khán giả được dẫn dắt đi từ những sáng tác đầu đời, đến những tác phẩm lừng danh chạm tới trái tim hàng triệu người yêu nhạc, rồi lắng lại trong giây phút “Tiến quân ca” – ca khúc trở thành Quốc ca Việt Nam – vang lên như một dấu ấn bất tử, lời khẳng định về di sản tinh thần mà Văn Cao gửi lại cho dân tộc.

Đạo diễn Đặng Linh chia sẻ, hành trình làm phim kéo dài và không ít gian nan, khi ê-kíp phải thu thập lượng lớn tư liệu quý hiếm, phục dựng hình ảnh giữa vô vàn khó khăn. Nhưng sự đồng hành bền bỉ của gia đình nhạc sĩ và lòng kính trọng dành cho Văn Cao đã giúp cả đoàn vững bước đến cùng. Nữ đạo diễn xúc động nói: “Khai thác hình tượng nhạc sĩ Văn Cao là một trong những đề tài khó nhất trong 20 năm làm nghề của tôi… Nhưng chính sự ngưỡng mộ và kính trọng ấy đã thôi thúc chúng tôi kiên trì đến cuối cùng.”

NSƯT Trịnh Quang Tùng, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Hãng phim cho biết lãnh đạo Hãng luôn khích lệ những bộ phim chân dung về các nhà văn hóa lớn thuộc nhóm “đại thụ” có đóng góp sâu sắc cho văn hóa, lịch sử dân tộc. Theo ông, thực tế cho thấy phim tài liệu dài, 80–90 phút đã là thử thách mà ít đạo diễn dám dấn thân, trong khi “Người viết Quốc ca” dài tới 115 phút là minh chứng cho sự dũng cảm và tâm huyết đặc biệt của ê-kíp trẻ.

Ông nhấn mạnh, Việt Nam hiện sở hữu đội ngũ đạo diễn phim tài liệu sung sức, bài bản, sáng tạo như Đặng Linh, những người vừa kế thừa truyền thống vừa dám đổi mới cách kể chuyện, giúp phim tài liệu Việt Nam ngày càng được đánh giá cao cả ở trong nước và quốc tế. Với mong muốn tạo điều kiện cho thế hệ trẻ, Hãng phim tin tưởng giao cho đạo diễn trẻ đầy nội lực thực hiện một tác phẩm công phu như “Người viết Quốc ca”. Quá trình duyệt phim được tiến hành rất kỹ, bởi nhân vật như Văn Cao chứa đựng những cuộc đời đầy cảm xúc, cần xử lý cẩn trọng để phim “vừa đủ, vừa đúng”, tạo không gian suy ngẫm cho khán giả và giữ trọn giá trị văn hóa - lịch sử.

Những cảm xúc lắng đọng từ người xem

Chị Tạ Huệ, một đạo diễn, biên kịch trẻ của Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương chia sẻ: bộ phim “dẫn dắt người xem từ cảm xúc này sang cảm xúc khác”, mở đầu bằng những giai điệu mềm mại khiến khán giả như được sống trong chính âm nhạc của Văn Cao, rồi dẫn đến những thăng trầm, biến cố, những niềm vui và nỗi buồn của đời người nghệ sĩ.

Đạo diễn trẻ Tạ Huệ cho biết, dù từng nghe những tác phẩm nổi tiếng của nhạc sĩ Văn Cao, nhưng đây là lần đầu chị cảm nhận trọn vẹn các cung bậc cảm xúc, vừa thưởng thức âm nhạc vừa trải nghiệm số phận một con người trong giai đoạn lịch sử đặc biệt. Phim giúp người xem hiểu hơn cách nhạc sĩ chuyển hóa chiêm nghiệm, suy tư về thời cuộc thành âm nhạc, gửi gắm khát vọng độc lập, hòa bình, một cuộc đời ấm no cho nhân dân. Điều khiến chị xúc động nhất là sự dũng cảm của nhạc sĩ Văn Cao khi bày tỏ những suy nghĩ mà “nhiều người khác chưa dám nói”.

Cùng chung cảm xúc đó, nhạc sĩ Minh Dũng bày tỏ mong muốn tác phẩm được phổ biến rộng rãi để công chúng cả nước hiểu hơn về cuộc đời và tầm vóc âm nhạc của nhạc sĩ Văn Cao. Nhạc sĩ Doãn Nho đánh giá đây là một bộ phim giàu cảm xúc và ý nghĩa, không chỉ khắc họa chân dung người nghệ sĩ tài hoa mà còn gợi lên những giá trị tinh thần bền vững. Theo ông, phim là “cầu nối giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về văn hóa dân tộc”.

Những trăn trở để phim tài liệu đến gần hơn với công chúng

Không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, “Người viết Quốc ca” còn mở ra những suy tư về tương lai của phim tài liệu Việt Nam. NSƯT Trịnh Quang Tùng thẳng thắn nhìn nhận: lâu nay phim tài liệu vẫn gắn với định kiến khô khan, kén người xem, chủ yếu chiếu miễn phí, thu hồi kinh phí hạn chế. Cơ chế phổ biến và phát hành phim sử dụng ngân sách nhà nước hiện còn nhiều bất cập, khiến không ít tác phẩm chất lượng “nằm im” nhiều năm mà chưa có cơ hội tiếp cận công chúng.

Ông cho biết, để làm một bộ phim tài liệu chất lượng cao, đạo diễn và ê-kíp phải dấn thân nhiều năm theo sát nhân vật, đầu tư rất lớn cả về công sức và kinh phí. Vì vậy, Hãng mong được trao quyền chủ động hơn trong việc phát hành phim tài liệu trên các kênh thông tin đại chúng, để phim không chỉ được chiếu trên truyền hình mà còn được phát hành tại các rạp nhằm tạo trải nghiệm tập trung và sống động như phim truyện. Đồng thời, cần có cơ chế kêu gọi tài trợ để mở rộng phạm vi tiếp cận khán giả, tối ưu hiệu quả kinh tế nhưng vẫn đảm bảo mục tiêu tuyên truyền và giá trị văn hóa.

Hãng phim đã có ý tưởng và mong muốn xây dựng một điểm chiếu phim tài liệu chuyên nghiệp ngay tại trụ sở – nơi những tác phẩm trong nước, quốc tế, cùng phim của các nhà làm phim độc lập, sinh viên, học sinh có thể ra mắt công chúng. Hãng cũng có dự định nghiên cứu thành lập một quỹ với mức phí nhỏ để duy trì khoảng 3 buổi chiếu mỗi tuần, dự kiến chính thức vận hành từ cuối Qúy I năm 2026.

Buổi công chiếu “Người viết Quốc ca” khép lại trong sự lắng đọng. Hình ảnh Văn Cao - người nhạc sĩ dành cả cuộc đời cho đất nước, cho nghệ thuật như sống lại trong từng khuôn hình, từng giai điệu. Bộ phim không chỉ là lời tri ân dành cho ông, mà còn góp phần lan tỏa giá trị của âm nhạc cách mạng – di sản tinh thần thiêng liêng đã, đang và sẽ mãi trường tồn.

“Người viết Quốc ca” không chỉ kể câu chuyện về một người nghệ sĩ, mà còn kể câu chuyện về một thời đại, một dân tộc và khát vọng sống đẹp, sống có lý tưởng. Và khi tiếng “Tiến quân ca” vang lên cuối phim, đó không chỉ là giai điệu quen thuộc, mà còn là lời nhắc nhớ về một tâm hồn lớn, một di sản lớn - sống mãi cùng non sông đất nước./.

Nguồn: Tạp chí Tổ chức Nhà nước và Lao động